Luidsprekeropstelling 201, deel twee: subwoofers gebruiken

In het vorige artikel hebben we de basis gelegd voor een goede plaatsing van luidsprekers door aandacht te besteden aan beeldvorming en geluidsbeeld, samen met een nauwkeurige basweergave en het tegengaan van SBIR-problemen. Het vorige artikel is handig voor mensen die full-range luidsprekers gebruiken. Maar als je een subwoofer hebt, of meerdere subwoofers, dan ontstaan er een paar mogelijkheden om het audiosysteem te optimaliseren voor een adembenemende weergave, zodra de plaatsings- en behandelingsstrategieën zijn toegepast.

Basisplaatsing van de subwoofer

Een typische opstelling voor een systeem met twee (stereo) satellieten en één subwoofer zou er ongeveer zo uit kunnen zien, waarbij de satellieten zijn geplaatst zoals beschreven in deel één en één subwoofer (in blauwgroen) in de hoek staat. Als je een sub in een hoek zet, zal die veel van de sterkste ruimtemodi activeren. Als de sub op de grond staat in de driehoekige hoek die wordt gevormd door de vloer, de voorwand en de zijwand, dan activeert hij alle drie de axiale modi voor de drie dimensies van de kamer.

Door al deze modi te activeren, levert de subwoofer vrijwel zeker de meeste totale basenergie in de kamer. Bij de eerste luisterbeurt kan het behoorlijk indrukwekkend en krachtig klinken. Als de kamer een goede strategie heeft om bas te dempen, zijn de op deze manier geactiveerde ruimtemodi misschien niet zo’n probleem en klinkt het veel gecontroleerder. Maar meestal levert het plaatsen van één subwoofer in een hoek geen vlakke basweergave op, omdat de modi worden geactiveerd door de plaatsing van de subwoofer.

¼-plaatsing

Een andere plaatsingsstrategie is om de lagefrequentie-driver op een nulpunt te zetten, bijvoorbeeld op ¼ van de afstand over een willekeurige afmeting van de kamer of meerdere afmetingen. Als je de sub op deze plek zet, worden de 2e axiale modi niet geactiveerd. Op deze afbeelding staat de subwoofer precies op het nulpunt voor de 2e axiale modus met betrekking tot de breedte, en daardoor wordt deze modus niet geactiveerd. Hetzelfde geldt voor de andere afmetingen; je zou de subwoofer in theorie op het ¼-punt voor alle drie de afmetingen kunnen plaatsen, maar als we dat in deze kamer zouden doen, zou hij tussen de luisteraar en de linkerluidspreker in zweven! Hoe dan ook, deze techniek kan handig zijn om een vlakker totaalrespons te krijgen, vooral als de tweede axiale modus in jouw kamer voor problemen zorgt.

Aanpassingen aan de crossover

Er zijn nog andere strategieën mogelijk; een van de meest effectieve is het aanpassen van de crossover-frequentie voor zowel de satellieten als de subwoofers. Deze strategie vereist wat ruimtetests om te bepalen waar de pieken en dalen zich bevinden, zodat we de crossover-frequenties van het systeem kunnen aanpassen om de uiteindelijke ruimteweergave te optimaliseren. Deze strategie vereist uiteraard ook een instelbare crossover, waarbij de frequenties voor zowel de subwoofer als de satellieten onafhankelijk van elkaar kunnen worden aangepast.

Stel bijvoorbeeld dat een bepaalde kamer een sterke resonantiepiek heeft rond de 70 Hz. Je zou dan de subwoofer kunnen afstemmen op 60 Hz en de satellieten op 80 Hz, waardoor wat energie uit de piek wordt gehaald en een vlakkere algehele respons ontstaat (de exacte frequentie-instellingen hangen af van de crossover-hellingen en de bandbreedte van de betreffende piek). Door zowel de crossover-frequenties als de niveaus zorgvuldig aan te passen, kun je een zeer nauwkeurige uiteindelijke respons creëren.

Meerdere subwoofers gebruiken om axiale modi tegen te gaan

We weten dat basgolven elkaar verstoren, dus waarom zouden we dit feit niet in ons voordeel gebruiken? Door meerdere subwoofers te gebruiken en ze op precieze, specifieke manieren te plaatsen, kun je modale resonanties opheffen, waardoor de basweergave aanzienlijk vlakker wordt. Als je de subwoofers bijvoorbeeld in de voorste hoeken zet, worden dezelfde ruimtemodi aangewakkerd, maar dan vanuit tegenovergestelde punten in de kamer, precies 180 graden uit fase ten opzichte van elkaar. Door deze faseverschuiving heffen de modale resonanties elkaar op, wat enorm nuttig kan zijn bij het creëren van een vlakke respons binnen het werkingsbereik van de subwoofers.

Zoals je ziet, zijn er verschillende opstellingen mogelijk om verschillende effecten op de ruimtemodi te bereiken, afhankelijk van wat de ruimte nodig heeft. Hierboven zie je er drie. De eerste is de hoekopstelling, waarbij de twee subwoofers in de twee voorste hoeken worden geplaatst. Vervolgens is er de 1/2-plaatsing tegen zowel de voor- als de achterwand, waardoor de modale respons verder verschuift en de subwoofers in het nulpunt van de eerste axiale modus komen te staan (in plaats van de tweede bij een ¼-plaatsing). Of je kunt beide subwoofers een kwart van de afstand vanuit de hoek de kamer in plaatsen, wat hetzelfde voordeel kan opleveren als hierboven beschreven: beide subwoofers wekken de tweede axiale modus voor die afmeting niet op.

Als je twee subwoofers gebruikt, is het de moeite waard om al deze posities te testen om te zien welke je de beste algehele respons geeft, afhankelijk van welke modi in jouw kamer het meest problematisch zijn.

4 subwoofers kan nog beter zijn

Voor de echte liefhebbers kan het gebruik van vier subwoofers de beste respons opleveren en de mogelijkheden van onze subwooferstrategie om ruimtemodi te neutraliseren nog verder vergroten. Ook hier zijn er verschillende variaties op deze strategie:

Bij al deze opstellingen worden alle vier de subwoofers op een plek geplaatst die specifieke effecten heeft op de ruimtemodi, zodat hun interacties elkaar kunnen opheffen. Nogmaals, als je vier subwoofers gebruikt, zou ik met al deze opstellingen experimenteren om te zien welke voor jou het beste werkt. De kans is groot dat, als alle andere factoren gelijk blijven, de ¼-plaatsingsstrategie de vlakste resultaten oplevert, waarbij in theorie alle axiale modi van oneven orde en de eerste axiale modus van even orde worden opgeheven. Deze prestatie heeft echter een prijs, aangezien het meer afbreuk doet aan de esthetiek en de ruimtebeleving met vier subwoofers in het midden van de kamer. Voor speciale luisterruimtes waar deze specifieke opstellingen mogelijk zijn, is het de moeite waard om het gebruik van vier subwoofers te verkennen voor maximale resultaten. Praktisch gezien levert het gebruik van twee subwoofers op deze manier nog steeds behoorlijk goede resultaten op, veel beter dan één enkele subwoofer, en zou dit zelfs in sommige niet-speciale ruimtes haalbaar moeten zijn. Aan de andere kant van het spectrum zou het gebruik van nog meer dan vier subwoofers theoretisch gezien nog beter kunnen zijn, maar praktisch gezien is er niet veel meer verbetering te behalen dan met vier subwoofers.

Ja, je hebt nog steeds basdemping nodig

Hoe waardevol deze strategieën voor het plaatsen van subwoofers ook zijn, ze maken de noodzaak van basdemping in een ruimte geenszins overbodig. Dit punt kan niet genoeg benadrukt worden. Alle ruimtes hebben naast modale problemen nog tal van andere basproblemen. Maar een goed uitgevoerde strategie met meerdere subwoofers, gecombineerd met basdemping, kan uitstekende resultaten opleveren en je een solide basis geven voor een nauwkeurig laag in een superieure luisterruimte.

Bij twijfel: vraag om hulp

Praat met een van onze akoestische experts — het is gratis.