Strategieën voor voice-overs

Door de explosieve groei van audioboeken, podcasts, videovoicovers, vertelstemmen en andere categorieën nemen steeds meer mensen zelf op dan ooit tevoren. Het helpen van voice-overartiesten bij het opnemen van heldere, verstaanbare en professionele voice-overtracks vormt een belangrijk onderdeel van ons bedrijf, omdat onze producten op dit gebied enorm van pas komen. In dit artikel bespreken we een aantal van onze favoriete strategieën om de meest voorkomende problemen van voice-overartiesten op te lossen, zodat je beter klinkende voice-overtracks kunt maken.

Voice-overopnames klinken het beste als er geen hoorbare afleidingen zijn. De stem moet helder zijn, vrij van achtergrondgeluiden, en een duidelijke focus hebben – iets wat onmogelijk is in een kleine, akoestisch onbehandelde ruimte. Deze kenmerken vormen de basis voor wat het belangrijkst is: een effectieve, boeiende en emotievolle uitvoering.

Apparatuur is minder belangrijk dan je denkt

Merk op dat ik nog niet veel over apparatuur of microfoons heb gesproken. Dat komt omdat er zoveel geweldige microfoons op de markt zijn; voor mij maakt het bijna niet uit welke microfoon je gebruikt. Ze klinken allemaal anders, en de kans is groot dat je al een mening hebt over wat voor jou het beste werkt. Sommige mensen geven de voorkeur aan een condensatormicrofoon met groot diafragma (er is hier zoveel keuze), anderen houden van dynamische microfoons zoals de Shure SM7B of de Heil PR40.

Ik ben minder geïnteresseerd in het modelnummer van de microfoon die je gebruikt dan in de geluidskenmerken ervan. De meeste voice-overmicrofoons hebben bijvoorbeeld een cardioïde opnamepatroon. Cardioïde microfoons vangen het geluid het beste op recht voor de microfoon, iets minder aan de zijkanten (hoeveel minder hangt af van de polaire respons van elke microfoon, en ook van hoe ver de geluidsbron zich aan de zijkant bevindt), en ze onderdrukken geluid van achter de microfoon behoorlijk goed. Figuur-8-microfoons (veel lintmicrofoons zijn figuur-8) onderdrukken het geluid aan de zijkanten, maar vangen het geluid aan de voor- en achterkant even goed op. Beide soorten microfoons vertonen het nabijheidseffect, wat betekent dat naarmate de geluidsbron dichter bij het microfoonelement komt, het geluid niet alleen in het algemeen luider wordt (zoals je zou verwachten), maar dat de lage tonen ook sneller luider worden (ten opzichte van de hoge tonen). Het nabijheidseffect kan heel goed worden gebruikt om die typische ‘stem van God’-klank van radio-omroepers te creëren, met versterkte lage tonen die soms nog extra worden aangepast met een EQ.

Dit roept een aantal vragen op: welke microfoon, met welke richtkarakteristiek, moet ik gebruiken? Hoe dicht moet ik bij de microfoon staan? Hoe moet ik mijn voice-overopstelling in mijn kamer inrichten? Welke akoestische maatregelen heb ik nodig om een professionele geluidskwaliteit te krijgen? Het antwoord op deze vragen hangt deels af van de problemen in de kamer die moeten worden opgelost. Laten we dus eens kijken naar de meest voorkomende problemen voor voice-overartiesten.

Isolatie tegen externe geluiden

Isolatie tegen externe geluidsbronnen is zonder twijfel een van de grootste obstakels voor professionele voice-overopnames. Een blaffende hond, luid voorbijrijdend verkeer of een telefoon die op het verkeerde moment gaat, is al genoeg om een opname te verpesten. Bovendien zullen achtergrondgeluiden zoals het zoemen van een computer-CPU, een verwarming of airco, of andere huishoudelijke apparaten (vooral koelkasten en diepvriezers lijken veel lawaai te maken) je opnames verstoren met een deken van ruis. Soms is het geluid al storend in de ruwe opnames, maar meestal wordt het nog erger zodra er in de postproductie of tijdens het mixen compressie (wat vaak de ruisvloer verhoogt) en EQ (hoge frequenties, waar de ruis zich bevindt, worden vaak versterkt bij de EQ-bewerking van zang) worden toegepast.

Verwijder ruis bij de bron

De eerste stap bij het aanpakken van ruis is deze bij de bron te verminderen of te verwijderen. Zet de lawaaierige verwarming, ventilatie of het apparaat uit tijdens het opnemen. Als de CPU van je computer het geluid maakt, kijk dan of je een stillere computer kunt vinden, of upgrade het koelsysteem van je computer naar een stiller exemplaar. Als de ruisbron in de kamer echter niet kan worden uitgeschakeld (bijvoorbeeld omdat het de opnamecomputer of harde schijf is), dan hebben we nog steeds opties. Ten eerste kun je gebruikmaken van het polair patroon van je microfoon. Weet je nog? De meeste microfoons zijn cardioïde, waardoor ze geluid van achteren sterk onderdrukken. Daar kun je je voordeel mee doen; richt de null van de microfoon gewoon op de geluidsbron. Je kunt de microfoon het beste met de hand plaatsen, terwijl je via een koptelefoon luistert. Je zult waarschijnlijk horen dat het geluid luider of zachter wordt als je de microfoon verplaatst (pas op dat je niet tegen een actieve microfoon stoot die op voldoende versterking staat om zacht achtergrondgeluid te horen; je oren zullen je dankbaar zijn). Dit alleen al kan vaak al een behoorlijke vermindering van de ruisvloer opleveren.

Ga dichtbij staan!

Als je vervolgens in een rumoerige omgeving opneemt, zorgt het dicht bij de microfoon gaan staan – met je mond heel dicht bij het diafragma – ervoor dat je stem veel luider klinkt dan alles op de achtergrond. Het elimineert de achtergrondruis natuurlijk niet, maar je kunt hierdoor wel de versterking op de microfoonvoorversterker verlagen, wat de ruisvloer ook aanzienlijk kan verlagen. Het dichtbij opnemen van een stem heeft echter ook nadelen die we misschien moeten aanpakken, als we geen andere keuze hebben dan op deze manier op te nemen. We willen misschien het lage bereik met EQ verminderen, vanwege de versterkte bas door het nabijheidseffect. En we zullen waarschijnlijk zowel willen investeren in een goed popfilter, aangezien plosieven veel gemakkelijker ontstaan als je dicht bij de microfoon zit, als ook een goede microfoontechniek willen leren om ze te vermijden. Plosieven ontstaan wanneer luchtstootjes het microfoonmembraan raken, waardoor het weg ‘springt’ van de stem. Dit zorgt voor een heel hard plopgeluid dat eruit springt als een zere duim (en PA-luidsprekers kan beschadigen). Ze komen meestal voor bij het uitspreken van een ‘p’- of ‘b’-klank, maar elk foneem dat een luchtstootje produceert, kan ze veroorzaken. Probeer eens je handpalm vlak voor je lippen te houden terwijl je praat, dan voel je de kleine luchtstootjes die je mond produceert. Echt ervaren stemacteurs kunnen het nabijheidseffect verminderen door hun hoofd iets te draaien terwijl ze een plosief uitspreken, om de luchtstoot weg van het microfoonmembraan te ‘richten’. Als je heel dichtbij zit, kan deze techniek de klankkleur van de stem te veel veranderen om bruikbaar te zijn, maar het helpt vaak enorm als de stemacteur zich op zijn gemak voelt met de techniek.

Je zult merken dat ik het gebruik van akoestische panelen nog niet heb genoemd; al het bovenstaande kun je gewoon doen met de apparatuur die je al gebruikt. Goede techniek helpt enorm, maar de beste technici weten ook dat goede akoestiek goed techniekwerk een stuk makkelijker maakt.

Strategieën voor akoestische behandeling

Met deze technieken in gedachten gaan we nu kijken naar de verschillende strategieën voor akoestische behandeling die we kunnen gebruiken om onze voice-overopnames naar een hoger niveau te tillen. Behandelingsstrategieën voor een voice-overstudio verschillen niet veel van die voor andere ruimtes. Basvallen in de hoeken zorgen ervoor dat het hele frequentiespectrum gelijkmatiger wordt, en het gebruik van absorptie op vroege reflectiepunten (ten opzichte van de positie van de stemartiest en de microfoon, in tegenstelling tot de monitorluidsprekers en het oor van de luisteraar) verbetert de verstaanbaarheid en articulatie aanzienlijk. Andere producten, zoals diffusors, kun je vervolgens inzetten om de nagalmtijd en klankkleur van de ruimte in balans te brengen. Dit levert een veel natuurlijker geluid op, wat meer mogelijkheden biedt en minder werk kost tijdens het mixen en de postproductie. Laten we eens kijken naar een paar van de opties die je hebt.

Speciale ruimte

Het beste scenario is natuurlijk een speciale voice-overstudio die vanaf de grond af is opgebouwd om zowel externe ruis buiten te houden als geweldig te klinken. Ik reken kleine, provisorische ‘stemcabines’ ter grootte van een kast niet tot deze categorie (zie hieronder), maar wel grotere ruimtes met goede geluidsisolatietechnologie (verhoogde massa, ontkoppeling en luchtdichtheid) in combinatie met een gedegen strategie voor akoestische behandeling. Als je het geluk hebt om in zo’n ruimte te werken, hoef je dit artikel waarschijnlijk niet te lezen, maar de voordelen zijn talrijk. Zo’n ruimte biedt veel meer flexibiliteit wat betreft microfoontechniek. De technicus kan de microfoon wat verder van de mond van de artiest af houden, wat in een goed akoestisch behandelde ruimte een veel natuurlijker geluid oplevert, zonder dat het geluid te echoënd of faseverstoord wordt, zoals in onbehandelde ruimtes gebeurt. Het vermindert of elimineert ook overmatig nabijheidseffect, sisklanken en plosieven.

Groter is beter

De volgende optie is een grote ruimte met akoestische behandeling. Meestal zijn dit gewoon normale kamers in een huis, maar dan akoestisch behandeld zodat ze goed klinken. Deze kunnen net zo’n goed geluid opleveren als hierboven, hoewel je dan wel meer last kunt hebben van geluidsoverlast. Als je vlak bij een drukke weg, een vliegveld of een spoorlijn woont, moet je misschien leren omgaan met luidruchtige momenten. Maar als je in een meer landelijke omgeving woont, kan dit ideaal zijn.

Draagbare panelen

Zelfs als er wat geluid binnendringt, kun je zowel de hierboven genoemde technische oplossingen gebruiken als een paar draagbare akoestische panelen die je bij de artiest en de microfoon neerzet. Een product als het PIB™ Portable Vocal Screen, of zelfs een paar FreeStand Acoustic Panels die in een V-vorm achter de microfoon worden geplaatst, verminderen niet alleen het achtergrondgeluid met een paar kostbare dB, maar verminderen ook de hoeveelheid omgevingsgeluid die in de opname terechtkomt. Deze panelen, die zo dicht bij elkaar staan, absorberen al een groot deel van het stemgeluid voordat het de ruimte in gaat, waardoor er minder weerkaatsingen vanaf de bron ontstaan. Bovendien absorberen ze reflecties die weer terug de microfoon in proberen te komen. Panelen die op deze manier worden gebruikt – en zoals altijd draait het allemaal om oppervlakte: hoe meer panelen je hebt, hoe beter, tot en met het volledig omringen van de artiest met een cirkel van panelen – helpen dus op verschillende fronten: het zorgt voor minder kamergeluid, EN het betekent dat er minder kamergeluid in de microfoon terechtkomt, EN het helpt bij het isoleren met een paar dB. Houd er rekening mee dat deze apparaten de ruimtelijke klank in de opname verminderen, ongeacht of die ruimtelijke klank nu goed of slecht is. Dus zelfs als je een goed akoestisch behandelde, geweldig klinkende ruimte hebt, kun je deze apparaten effectief gebruiken om de hoeveelheid van die geweldige ruimtelijke klank die in je opnames terechtkomt aan te passen.

Kleine ruimtes kunnen ook prima werken

Het op één na beste is een kleinere ruimte met akoestische behandeling. Kleine ruimtes hebben over het algemeen meer basdemping nodig, en veel van de ernstigere problemen in kleine ruimtes zitten aan de bovenkant van het basbereik, tussen 100 en 400 Hz, oftewel de octaven waar de grondfrequenties van het breedste bereik van menselijke stemmen liggen, zowel mannelijke als vrouwelijke. Het opschonen van dit bovenste basgebied is daarom van het grootste belang. Afgezien daarvan zijn de algemene behandelingsstrategieën hetzelfde, voor zover de beperktere ruimte dat toelaat.

Je kunt nog steeds fantastische resultaten behalen met draagbare panelen in onbehandelde ruimtes. Een of twee PIB™ Portable Vocal Screens, of meerdere panelen op statieven, kunnen je geluid ongelooflijk verbeteren. Het verschil dat ze maken is beter merkbaar in een onbehandelde ruimte, waar ze het opgenomen geluid scherpstellen door de ruimtelijke klank te elimineren. De kenmerkende ‘kamergeluid’ van kleine, onbehandelde ruimtes is meestal het sterkst aanwezig in het middenbereik, van zo’n 200-400 Hz tot 1-2 kHz, of soms zelfs hoger in het 2-4 kHz-bereik, waar onevenwichtigheden bijzonder schril klinken, deels omdat onze oren het meest gevoelig zijn voor deze frequenties. Door de hoeveelheid en de sterkte van de reflecties in deze kleine ruimtes ontstaan er veel kamfilters en korte echo’s, die heel moeilijk te corrigeren zijn tijdens het mixen of in de postproductie.

Onbehandelde ruimtes hebben ook geen strategie om lage tonen op te vangen, dus het is belangrijk om ervoor te zorgen dat de artiest niet staat of zit op een plek in de ruimte waar een piek of een dal in de lage tonen zit. Laat de artiest een paar keer opwarmen terwijl hij of zij door de ruimte loopt, en luister naar een plek waar de lage resonantie van de ruimte natuurlijk klinkt en goed past bij de stem van de artiest. Zodra je die plek in de ruimte hebt gevonden, ga je daar staan en plaats je de draagbare panelen om je heen zoals hierboven beschreven. Als je de luxe hebt om dat te doen, kan het ook behoorlijk helpen om stiekem een of twee panelen aan het plafond boven de artiest en de microfoon te hangen.

Blijf uit de kast

Mijn minst favoriete manier om voice-overs op te nemen is in piepkleine cabines ter grootte van een kast. Af en toe zie ik iemand op een forum praten over het bouwen van een cabine van 4'x4'x8', en dan krimp ik van binnen ineen. Kleine ruimtes – vooral kleine ruimtes waarbij twee afmetingen gelijk zijn en de derde een even veelvoud is van de eerste twee – zijn een enorme uitdaging om een goede stemklank te krijgen. De kamerresonanties, bij lage frequenties rond de grondtonen van de menselijke stem, zullen erg wisselend zijn. Als stemcabines correct zijn gebouwd, kunnen ze zorgen voor een goede isolatie naar buiten toe, wat de enige reden is om überhaupt te overwegen om in een piepkleine ruimte op te nemen. Als je toch zo’n cabine moet gebruiken, bouw of koop dan de grootste die je kunt vinden, plaats zoveel mogelijk basvallen in de ruimte (het plafond is vaak een prima plek), en dan kun je goed klinkende opnames maken.

Geweldig geluid, ongeacht welke apparatuur je hebt

Met deze technieken voor goede geluidstechniek en slimme akoestische aanpassingen kun je zelfs met bescheiden apparatuur uitstekende voice-overopnames maken. En als je klaar bent om te investeren in duurdere apparatuur, weet je hoe je daar het beste uit kunt halen, waardoor je voice-overtracks maakt die qua geluid kunnen concurreren met alles wat er verder op de markt is.

Bij twijfel: vraag om hulp

Zoals altijd helpen we je graag om het geluidspotentieel van je ruimte en je opnames te maximaliseren met onze jarenlange ervaring en gepatenteerde GIK Acoustic-behandelingen. Praat met een van onze akoestische experts – het is gratis.